De donkere nacht van de ziel: begrijpen temidden van de afwezigheid van betekenis – Blogpost 14/02/2021

Heb je je ooit alleen gevoeld in een zinloos universum, niet in staat om de bewegingen te doorstaan, geen gevoel voor richting te hebben en het gevoel dat je alle hoop hebt verloren? Je zou door een ‘Donkere Nacht van de Ziel’ kunnen gaan. Het doel van dit artikel is om licht te werpen op dit diep ellendige groeiproces om aan de andere kant een meer bewust en volwassen individu te worden.

De donkere nacht van de ziel is een fase in de persoonlijke ontwikkeling waarin een persoon een moeilijke en belangrijke overgang ondergaat naar een diepere perceptie van het leven en zijn plaats daarin. Dit verhoogde bewustzijn gaat gepaard met een pijnlijke afschaffing van eerdere conceptuele kaders, zoals een identiteit, relatie, carrière, gewoonte of geloofssysteem waarmee men voorheen betekenis in hun leven kon construeren. De donkere nacht van de ziel klinkt misschien onbekend, maar heeft verschillende relatieve opvattingen in religie, mythologie en psychologie. Enkele veel voorkomende gerelateerde aandoeningen zoals ‘existentiële crisis’ en vormen van depressie zijn meer herkenbaar. Andere verwante concepten zijn onder meer ‘positieve desintegratie’ in de psychologie, ‘Soul Loss’ of de ‘Descent to the Underworld’ in het sjamanisme, ‘Katabasis’ in de Griekse mythologie en ‘Nigredo’ zoals Carl Jung het symbolisch opvatte in Alchemy.

De “Donkere Nacht van de Ziel” ook bekend als “Oscura Noche” verwijst naar de naam die met terugwerkende kracht wordt gegeven aan een gedicht zonder titel van de 16e-eeuwse rooms-katholieke priester en mysticus; St. John of the Cross, waar hij de angst beschrijft van de scheiding van de individuele ziel van God terwijl hij gevangen zit vanwege zijn onconventionele religieuze overtuigingen.

Dus wat betekent de donkere nacht van de ziel?
De ‘donkere nacht’ symboliseert een verduistering, en ‘ziel’ verwijst naar de ware essentie van een individu. Met andere woorden: de donkere nacht van de ziel is de verduistering van het ware zelf. De verduistering kan bestaan uit een eerder in twijfel getrokken idee van wat men over zichzelf of de wereld gelooft.

 

“Er kan geen wedergeboorte zijn zonder een donkere nacht van de ziel, een totale vernietiging van alles waarin je geloofde en van wat je dacht dat je was.”

Hazrat Inayat Khan

 

Terwijl we door verschillende levensfasen groeien, worden we beïnvloed door vele aspecten van onze omgeving. Vanaf de geboorte prent het gezin een naam in bij een kind, wat het gezin gelooft en wat acceptabel en onaanvaardbaar is. Het onderwijssysteem heeft een verdere invloed op het kind. Op de middelbare school zoekt de adolescent de acceptatie van de gemeenschap en internaliseert of verwerpt hij de waarden ervan, op het werk is er een rol te spelen en thuis schakelen velen het nieuws aan of wonen sociale bijeenkomsten bij waar de gespreksonderwerpen tussen de media, de economie, of de mislukkingen en successen van hun leeftijdsgenoten kunnen switchen. Persoonlijke doelen kunnen de doelen van alle anderen zijn: mooie kleding, een mooie auto, een comfortabel huis, een aantrekkelijke partner enzovoort, zonder een gedachte aan het waarom, wat of hoe van hun persoonlijke bestaan. Voor iemand die zich heeft aangesloten bij de normale bewegingen van de moderne samenleving, kan het leven lijken op de automatische piloot; geleid door het ego en de gewoonte op basis van willekeurige en subjectieve conditionering vanuit de omringende cultuur.

Voor velen is er echter een ruw ontwaken. Het kan een tragedie zijn, een ervaring van een niet-gewone bewustzijnsstaat, iemands ‘geloof flikkert’ zoals Ram Dass het zegt, een verlies van gevoel van objectiviteit, wantrouwen in autoriteit, een ongeval, carrièreverandering, ziekte of realisatie dat je niet weet wie je werkelijk bent of wat je in je leven wilt doen – of misschien heb je alles wat je ooit wilde en ben je nog steeds ongelukkig. Uiteindelijk schudt iets je uit je dagelijkse beperkte perceptie van het leven.

 

“De enige manier waarop we dit echt kunnen benaderen, is door te beseffen dat wanneer we de volledige conditionering van onze samenleving hebben ontvangen en fysieke volwassenheid hebben bereikt, we misschien even kunnen pauzeren en proberen wat meer over onszelf te weten te komen. Gewoonlijk komt dit moment van pauze echter alleen wanneer fysieke of emotionele tegenslagen de structuur van het zogenaamde fysiek-materiële-industriële plan om te leven doorbreken.
Bijna altijd een crisis, een grote teleurstelling, hartzeer, een wanhopige ziekte. Dit zijn de soorten druk die hier misschien zijn uitgeoefend om ons eraan te herinneren dat we een individueel bestaan hebben en dat dit bestaan moet worden uitgedrukt, anders blijft het leven dat we leiden onvolledig.”

Manly Hall

 

Tijdens de donkere nacht van de ziel kan een persoon worstelen met zijn gevoel van betekenis in de wereld. Alles kan doelloos lijken en het lijkt erop dat er geen plaats is waar hij/ zij thuishoort.

Het is vrij gemakkelijk om met tegenzin te bezwijken voor een moedeloos nihilisme terwijl men in de liminale ruimte zweeft, een soort vagevuur. De aantrekkingskracht van slachtofferschap, troost en het vermijden van verantwoordelijkheid leeft op deze plek, maar het gaat gepaard met de kosten van ellende… dat is tenminste bekend. Het is geen wonder dat mensen voor deze optie kiezen, want helaas is hier niet veel toevlucht voor in de snelle moderne wereld, waardoor de druk zwaarder kan wegen dan het vermogen van een persoon – een drempel waar de donkere nacht van de ziel kan gaan van opkomst tot noodgeval, met bijbehorende suïcidale gedachten of apocalyptische hallucinaties van dood en verderf in extreme gevallen. Er zijn meestal intense gevoelens van verdriet, frustratie, hopeloosheid, zinloosheid en ‘hiraeth’ – heimwee naar een plek die er nooit was.

 

“We vinden zelden mensen die geweldige dingen bereiken zonder eerst op een dwaalspoor te raken.”

Meester Eckhart

 

Hoe lang duurt de donkere nacht van de ziel?
De ‘nacht’ letterlijk nemen zou een vergissing zijn. Zoals met elke spirituele crisis is het hoogst persoonlijk. Er is geen vooraf bepaalde tijd, geen ‘normale’ ervaring, want die hangt van elk individu af. Deze ervaring, hoe ellendig het ook mag lijken, verbergt echter buitengewoon potentieel. Geduld is essentieel, omdat elke poging om het proces met kracht te versnellen dit onvermijdelijk zal belemmeren.

Je kunt de donkere nacht van de ziel uitstellen in een wereld die met verslavend plezier op al je zintuigen kan inspelen, of je kunt overanalyseren, maar het begin van een uitweg uit deze sombere onderwereld is om je bewust te worden van waar je ooit naïef was, evenals het loslaten van de oude delen van je die geconditioneerd, aangenomen of gewoon waren en die echt niet in overeenstemming zijn met wie je bent. Dit gaat doorgaans gepaard met persoonlijke realisatie, wat alleen tot stand kan komen door contemplatie, meditatie en ontspanning. De juiste contemplatie moet plaatsvinden in de context van radicale eerlijkheid. U kunt niet langer tegen uzelf liegen over hoe u zich voelt of tegen uzelf zeggen hoe u zich zou moeten voelen; meditatie helpt bij de afleidingen en illusies van de geest; ontspanning is vereist omdat spanning niet onthult hoe u zich voelt, alleen dat u weigert te voelen. Ontspanning zal openheid en overgave mogelijk maken – zonder deze dingen kan de druk om alles uit te zoeken eenvoudig met onvermoeibare gedachten je gemakkelijk opbranden, je nog hopelozer doen voelen en je vullen met een gevoel van angst en overweldiging.

De donkere nacht van de ziel kan je ervan overtuigen dat het alleen is omdat je niet genoeg doet. Je collega’s zouden dit idee zeker kunnen versterken. Ze begrijpen niet dat er gevoelens zijn die je moet voelen en hang-ups die je moet overwinnen om weer functioneel te zijn. Jezelf tot onderwerping zwepen zal niet werken, omdat de mentale druk waar je al onder staat snel zal leiden tot een burn-out. Een ding om te onthouden is dat je voorlopig niet ‘meer’ hoeft te zijn, maar meer moet ‘zijn’. Je moet in staat zijn om alles van buitenaf van je af te zetten en terug te keren naar de basiservaring dat je in het huidige moment leeft.

Het moeilijkste deel van de donkere nacht van de ziel is om je schaduw onder ogen te zien die de onderdrukte delen van jezelf bevat, zoals je angsten, verlangens, trauma’s en overtuigingen. Wanneer je je op het spirituele pad begeeft, krijg je ook te maken met asurische (tegenwerkende) krachten die je van je doel af proberen te houden. Het is een kwestie van deze te leren kennen en onderscheiden. Omdat dit erg moeilijk is, is er een risico. Één van de grotere risico’s is het aannemen van een extreme ideologie of ander pathologisch complex. In plaats van grenzen binnen jezelf te doorbreken, versterk je ze en probeer je grenzen in de fysieke wereld af te breken. Er zijn veel verleidelijke voorverpakte ideologieën te koop. Van religieus dogma, complotfanatisme of extreem activisme, deze worden voortgestuwd door de loop van het lijden te verdraaien. Het is niet meer dan normaal voor iemand om in deze tijd van lijden wijsheid te zoeken en het is nuttig om eerdere ideeën af te breken, maar deze groepen lokken mensen met hun halve waarheden en leiden naar een pad van een misleidende agenda. Dezelfde valstrik die een veelvoorkomende oorzaak is van de donkere nacht van de ziel – een misplaatste identiteit.

Inzicht in het proces dat je doormaakt en dat je niet de enige bent, is een geweldige eerste stap in het vinden van enkele betekenisfragmenten die je weer kunt vasthouden. Zodra een kleine hoeveelheid betekenis terugkeert, zal het hoop geven, wat op zijn beurt de frustratie en het verdriet beïnvloedt, en gevoelsmatig meer op je gemak te zijn in het proces. Wat iemands natuurlijke temperament ook is, er is een interpretatie die hem in staat stelt betekenis te gaan trekken uit deze ervaring om het licht aan het einde van de tunnel te zien, vanaf het ‘donkerste voor de dageraad’.

De situatie lost zichzelf op in het geval van herintegratie van de waarneming voorbij de oorspronkelijke conditionering van het individu. Sommige gebeurtenissen kunnen ervoor zorgen dat dingen klikken en de slaper van binnen wakker maken, of mogelijk een volledige retraite binnenin zonder dat externe stimulatie vereist is. De conditionering die men heeft ontvangen als deze stukje bij beetje zou worden geanalyseerd, kan meer dan een leven lang duren om op het niveau van de geest te deconstrueren, maar gelukkigerwijs moet de verandering plaatsvinden op het fundamentele niveau van perceptie. Op dit fundamentele niveau moet tijd worden besteed. Tijdens deze ervaring zullen meditatie en stilte een nuttige oefening zijn om het leven te ontmoeten op een niveau dat verder gaat dan het lawaai en de chaos van de gebroken geest. Je zult meer en meer de wereld gaan zien zoals die is, in plaats van wat je werd geleerd, of wat je zou willen dat het is. Vanuit een rustige omgeving kun je eerlijk genoeg zijn tegen jezelf om je leven weer op te bouwen in overeenstemming met wie je bent of wilt zijn. Begeleiding van iemand die deze reis heeft gemaakt, kan ook van onschatbare waarde zijn.

 

Kanttekeningen bij dit artikel:

  • Tussen ieder bewustzijnstadium bevindt zich een donkere nacht van de ziel.
  • Dit artikel is door mij vertaald en op enkele punten aangepast voor een betere leesbaarheid.

 

SHARE WITH YOUR NETWORK?